Triển lãm 50 CHAIRS mang đến một góc nhìn đặc biệt về thực hành kiến trúc đương đại Việt Nam thông qua một vật thể quen thuộc: chiếc ghế. Tại đây, những thiết kế độc bản do 50 văn phòng kiến trúc Việt Nam thực hiện đã cho thấy cách một đồ vật tưởng chừng giản dị có thể trở thành phương tiện biểu đạt tư duy, cá tính và triết lý thiết kế của người kiến trúc sư.
Được tổ chức bởi Museum of Design (MoD) và giám tuyển bởi Design Committee (DC), triển lãm diễn ra tại SANN – The House of Art. Đây là một nỗ lực hiếm hoi quy tụ đồng thời giới kiến trúc, thiết kế và nghệ thuật trong cùng một diễn ngôn chung: đặt lại vai trò của chiếc ghế trong đời sống đương đại.
Không dừng lại ở việc trưng bày 50 sản phẩm nội thất, 50 CHAIRS đặt ra một câu hỏi rộng hơn: ngoài công năng ngồi, chiếc ghế còn có thể mang ý nghĩa gì? Trong bối cảnh thiết kế đương đại, ghế là một vật thể nằm ở ranh giới của nhiều lĩnh vực, giữa kiến trúc (tư duy cấu trúc), thiết kế công nghiệp (sản xuất và sử dụng) và nghệ thuật (thẩm mỹ, biểu đạt cá nhân).
Với kiến trúc sư, thiết kế ghế giống như một phép thử ở quy mô nhỏ. Đây là “tiểu kiến trúc” nơi các nguyên lý hình khối, cấu trúc, vật liệu và tỷ lệ được cô đọng, thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết. Lịch sử kiến trúc thế giới đã chứng kiến nhiều tên tuổi lớn để lại dấu ấn thông qua những thiết kế ghế mang tính biểu tượng, từ Le Corbusier, Mies van der Rohe, Marcel Breuer đến Alvar Aalto hay Norman Foster. Ở thời đại đương đại, những chiếc ghế của Daniel Libeskind, David Adjaye hay Ma Yansong tiếp tục cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa kiến trúc và thiết kế đồ vật.
Khác với công trình kiến trúc gắn chặt với địa điểm và bối cảnh, chiếc ghế có tính di động, dễ tiếp cận và có thể được sở hữu cá nhân. Chính điều này khiến nó trở thành một “mảnh kiến trúc mang theo được”, nơi người sử dụng không chỉ nhìn ngắm mà còn trực tiếp tiếp xúc, cảm nhận bằng cơ thể.
Thiết kế ghế buộc kiến trúc sư phải đối diện sâu hơn với các vấn đề về công thái học, thói quen sử dụng, văn hóa sinh hoạt và tương tác giữa con người với vật thể. Từ đó, chiều kích nhân học và xã hội học trong tư duy kiến trúc được mở rộng. Chiếc ghế không cạnh tranh với kiến trúc, nhưng lại là nơi lý tưởng để kiểm nghiệm các lý thuyết thiết kế trong đời sống thường nhật.
Theo nhiều nhà nghiên cứu, phần lớn ghế do kiến trúc sư thiết kế đều phản chiếu rõ ràng ngôn ngữ hình học và cấu trúc tư duy của họ. Nếu kiến trúc là một trải nghiệm mang tính tập thể và không dễ tiếp cận, thì chiếc ghế cho phép công chúng “chạm” vào tư duy kiến trúc theo cách trực tiếp hơn.
Nhà nghiên cứu Inas Alkholy cho rằng, khi thiết kế ghế, kiến trúc sư tạm rời khỏi vai trò của người giải quyết bài toán kỹ thuật để trở thành một nhà thiết kế sản phẩm, thậm chí là một nghệ sĩ. Chính sự dịch chuyển vai trò này tạo ra không gian tự do để thử nghiệm, nơi thái độ sáng tạo và cá tính được bộc lộ rõ nét.
Nhà phê bình thiết kế Deyan Sudjic từng nhận định: một nhà thiết kế chỉ thực sự được ghi nhận khi tạo ra ít nhất một chiếc ghế được yêu thích. Bởi ghế là nơi hội tụ của vật liệu, công nghệ, thẩm mỹ và khả năng thích ứng với đời sống. Từ Gaudí, Charles & Ray Eames đến Frank Gehry, mỗi chiếc ghế đều có thể được xem như một tuyên ngôn thẩm mỹ và dấu mốc nghề nghiệp.
Ở cấp độ sâu hơn, hành động thiết kế ghế còn là quá trình kết nối kinh nghiệm quá khứ với những khả năng mới của vật liệu và kỹ thuật. Bruno Munari từng nhấn mạnh rằng càng thử nghiệm nhiều, con người càng mở rộng được các biến thể sáng tạo. Trong khi đó, Arthur Koestler xem sáng tạo là sự “liên hợp kép”, nơi các ý niệm quen thuộc được kết hợp để hình thành một cấu trúc mới. Với chiếc ghế, sự kết hợp ấy diễn ra âm thầm nhưng bền bỉ.
Vượt ra ngoài khuôn khổ của một triển lãm trưng bày, 50 CHAIRS là lời mời công chúng tiếp cận gần hơn với tư duy sáng tạo của giới kiến trúc sư Việt Nam đương đại. Tại đây, chiếc ghế không chỉ là vật dụng, mà trở thành điểm giao thoa giữa chức năng và cảm xúc, giữa hình thức và triết lý, nơi kiến trúc được kể lại bằng ngôn ngữ giản dị nhưng đầy chiều sâu.
