Mục lục
Bước sang năm 2026, kiến trúc bền vững không còn là khẩu hiệu mang tính định hướng, mà được đánh giá bằng các chỉ số cụ thể liên quan đến hiệu suất năng lượng, phát thải carbon và sức khỏe người sử dụng. Trong bức tranh đó, vật liệu kiến trúc, từ kết cấu thô, vật liệu hoàn thiện đến thiết bị kỹ thuật, đang đóng vai trò trung tâm, quyết định mức độ “xanh” thực chất của mỗi công trình.
Xu hướng chung cho thấy, các vật liệu an toàn cho sức khỏe, không phát thải VOC, không chứa formaldehyde hay chất kết dính độc hại đang dần trở thành tiêu chuẩn cơ bản, song hành cùng những giải pháp giảm tiêu thụ năng lượng và cắt giảm carbon, những yếu tố được dự báo sẽ tiếp tục chi phối mạnh mẽ ngành xây dựng trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
1. Vật liệu – Nền tảng cốt lõi của kiến trúc bền vững
Trong tư duy thiết kế bền vững đương đại, vật liệu không chỉ là thành phần cấu tạo công trình mà còn là “dấu chân môi trường” của toàn bộ vòng đời dự án. Việc lựa chọn vật liệu ảnh hưởng trực tiếp đến lượng phát thải carbon, mức tiêu hao tài nguyên, chất lượng không khí trong nhà, khả năng tái chế cũng như tuổi thọ vận hành công trình. Do đó, quyết định về vật liệu ngày nay mang tính chiến lược, gắn với định hướng phát triển dài hạn, thay vì chỉ dừng ở khâu hoàn thiện kỹ thuật như trước đây. Các tiêu chí thường được cân nhắc bao gồm:
Hiệu suất năng lượng và vi khí hậu: ưu tiên vật liệu cách nhiệt, kính tiết kiệm năng lượng như Low-E, Solar Control, gạch và bê tông cách nhiệt nhằm giảm tải cho hệ thống điều hòa.
Giảm phát thải carbon: hạn chế vật liệu có năng lượng hiện thân cao, tăng cường sử dụng vật liệu carbon thấp như gỗ, gạch không nung, bê tông tái chế, bê tông khí chưng áp hoặc vật liệu sinh học.
Tính tuần hoàn: thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và sử dụng vật liệu tái tạo nhanh như tre, sợi gai dầu, sợi lanh – những vật liệu có chu kỳ sinh trưởng ngắn và khả năng lưu trữ carbon tự nhiên.
An toàn cho sức khỏe: ưu tiên vật liệu không VOC, sơn gốc nước, vật liệu khoáng tự nhiên, bề mặt kháng khuẩn, chống ẩm mốc nhằm cải thiện chất lượng môi trường trong nhà.
2. Những nhóm vật liệu tiêu biểu cho kiến trúc bền vững 2026
Xi măng và sơn không độc hại
Năm 2026 không đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn xi măng, mà tập trung cải tiến công thức và quy trình sản xuất nhằm giảm phát thải nhưng vẫn đảm bảo độ bền kết cấu. Song song đó, các dòng sơn hàm lượng VOC rất thấp hoặc bằng 0, không chứa formaldehyde hay kim loại nặng được ưu tiên nhằm hạn chế ô nhiễm không khí trong nhà và bảo vệ sức khỏe người sử dụng.
Vật liệu xanh và vật liệu tái chế
Trước áp lực cạn kiệt tài nguyên nguyên sinh, vật liệu tái chế và vật liệu tái tạo nhanh ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong các dự án đô thị và nghỉ dưỡng. Tre là ví dụ điển hình nhờ tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng hấp thụ CO₂ cao và cường độ chịu lực tốt. Bên cạnh đó, gỗ tái chế, kim loại, kính tái chế và composite sinh học giúp tận dụng phế thải công nghiệp, tiết kiệm năng lượng sản xuất và giảm phát thải nhà kính.
Kính tiết kiệm năng lượng Low-E và Solar Control
Kính Low-E với lớp phủ phát xạ thấp giúp hạn chế thất thoát nhiệt, trong khi kính Solar Control giảm hấp thụ bức xạ mặt trời mà vẫn đảm bảo ánh sáng tự nhiên. Nhờ sự đa dạng về màu sắc và thông số kỹ thuật, các dòng kính này được ứng dụng rộng rãi trong nhà ở, văn phòng và công trình thương mại.
Bê tông khí chưng áp (AAC)
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, bê tông khí chưng áp được xem là vật liệu chiến lược nhờ trọng lượng nhẹ, khả năng cách âm, cách nhiệt tốt và chống cháy cao. Vật liệu này phù hợp cho tường ngăn và các công trình cao tầng, góp phần giảm tải kết cấu và nâng cao hiệu quả vận hành.
Gạch công nghệ cao và porcelain
Gạch porcelain và các dòng đá nung kết công nghệ cao đang trở thành lựa chọn thay thế vật liệu tự nhiên nhờ vòng đời sử dụng dài, không phát thải độc hại và dễ tái chế. Với độ hút nước thấp, độ bền cơ học cao và khả năng ổn định trong điều kiện khí hậu nhiệt đới, porcelain được ứng dụng đa dạng từ gạch ốp lát, gạch vân gỗ, gạch mô phỏng đá tự nhiên đến tấm khổ lớn cho mặt đứng và nội thất.
Thiết bị vệ sinh đồng bộ, tiết kiệm tài nguyên
Trong xu hướng lấy con người làm trung tâm, hệ thống thiết bị vệ sinh không chỉ đáp ứng thẩm mỹ mà còn chú trọng đến sức khỏe và hiệu quả sử dụng. Các thiết bị sứ kháng khuẩn, công nghệ xả tiết kiệm nước, vòi cảm ứng không chạm hay lớp phủ PVD chống ăn mòn giúp nâng cao trải nghiệm, đồng thời giảm tiêu thụ nước và năng lượng.
Kết luận
Xu hướng vật liệu bền vững năm 2026 phản ánh sự dịch chuyển rõ rệt từ “xanh hình thức” sang bền vững thực chất, dựa trên hiệu suất, sức khỏe và vòng đời vật liệu. Thông qua việc lựa chọn và kết hợp vật liệu một cách có chiến lược, kiến trúc sư và chủ đầu tư đang từng bước xây dựng những công trình hài hòa hơn với môi trường, công nghệ và con người – nền tảng cho một tương lai phát triển bền vững lâu dài.
