Lá-Sách House, công trình nhà ở kết hợp thư viện tư nhân do atelier tho.A thiết kế tại TP.HCM vừa được xướng tên tại AR House Awards 2025. Nằm sâu trong một hẻm nhỏ với mật độ xây dựng cao, dự án đề xuất một cách tiếp cận khác cho loại hình nhà ống đô thị: không chỉ giải quyết bài toán ở, mà còn tích hợp các chiến lược khí hậu thụ động, tổ chức không gian linh hoạt và mở rộng vai trò xã hội của ngôi nhà như một không gian mở cho cộng đồng. Công trình được đánh giá là một ví dụ tiêu biểu cho khả năng thích ứng và nhân rộng của kiến trúc nhà ở trong bối cảnh nhiệt đới.
Lá-Sách House đã được trao giải Winner of AR House Awards 2025 do hội đồng giám khảo quốc tế bình chọn, bao gồm Manuel Cervantes (nhà sáng lập Manuel Cervantes Estudio), Catherine Ince (giám tuyển, nhà văn, thành viên hội đồng The Cosmic House và Jencks Foundation) và Jeannette Kuo (Giáo sư Kiến trúc và Xây dựng tại Đại học Kỹ thuật Munich, đồng sáng lập Karamuk Kuo). Theo nhận định của ban giám khảo, công trình là một mô hình nhà ở “kết hợp hài hòa giữa khí hậu, sinh thái và đời sống gia đình, khiến không gian sống dường như vượt ra ngoài giới hạn vật lý của lớp vỏ”, đồng thời đưa ra một cách nhìn mới cho loại hình nhà ở đô thị quen thuộc tại các thành phố nhiệt đới.
Khu đất xây dựng nằm trong một hẻm cụt hẹp, bao quanh bởi các khối nhà xây chen san sát, một bối cảnh phổ biến tại TP.HCM. Thay vì tận dụng tối đa ranh đất như mô típ nhà ống truyền thống, kiến trúc sư lựa chọn lùi công trình lại một khoảng nhỏ, tạo nên một khoảng đệm ở đầu hẻm. Khoảng trống này vừa cải thiện điều kiện vi khí hậu và tầm nhìn cho ngôi nhà, vừa mang lại một không gian thoáng hiếm hoi cho khu vực xung quanh. Dù là một can thiệp nhỏ, nhưng trong bối cảnh đô thị chật hẹp, quyết định này cho thấy sự cân nhắc giữa nhu cầu cá nhân và lợi ích cộng đồng.
Một trong những yếu tố định hình rõ nét hình ảnh và hiệu quả vận hành của Lá-Sách House là hệ mặt đứng hai lớp sử dụng các lam polycarbonate mờ. Lớp vỏ này đóng vai trò như một “bộ lọc khí hậu”, giúp giảm bức xạ mặt trời trực tiếp, hạn chế tích nhiệt, đồng thời vẫn cho phép ánh sáng khuếch tán và thông gió tự nhiên xuyên suốt các tầng. Khi đêm xuống, ánh sáng từ bên trong khiến ngôi nhà hiện lên như một khối phát sáng dịu nhẹ giữa hẻm nhỏ, gợi liên tưởng đến hình ảnh chiếc đèn lồng, kín đáo nhưng dễ nhận diện, riêng tư nhưng không tách biệt.
Tên gọi “Lá-Sách” mang tính đa nghĩa: vừa gợi đến “lá” và “sách” – hai yếu tố gắn liền với giải pháp che nắng và chức năng thư viện, vừa liên hệ tới khái niệm “lá sách” trong cách gọi dân gian của hệ lam chắn nắng. Cách đặt tên này phản ánh trực tiếp tư duy thiết kế của công trình, nơi vật liệu, công năng và ý niệm được kết nối chặt chẽ, không tách rời hình thức khỏi nội dung sử dụng.
Về tổ chức không gian, toàn bộ các khu vực kỹ thuật và phục vụ như cầu thang, bếp, vệ sinh và kho được gom lại thành một lõi bê tông chạy dọc theo một bên nhà. Giải pháp này giúp giải phóng phần diện tích còn lại thành một không gian mở, linh hoạt, có thể thích ứng với nhiều hoạt động khác nhau: sinh hoạt gia đình, đọc sách, nghỉ ngơi hay tổ chức các buổi chiếu phim nghệ thuật quy mô nhỏ. Việc tập trung lõi kỹ thuật cũng góp phần làm mờ ranh giới giữa các tầng chức năng, tạo điều kiện cho ánh sáng và không khí lưu chuyển liên tục theo chiều đứng – một yếu tố đặc biệt quan trọng đối với nhà ở đô thị trong điều kiện khí hậu nóng ẩm.
Lựa chọn vật liệu hoàn thiện của Lá-Sách House hướng đến sự thô mộc và giàu cảm xúc xúc giác. Gạch bê tông được sắp xếp theo nhiều cách khác nhau, tạo nên các bề mặt có chiều sâu, nhịp điệu và khả năng tương tác với ánh sáng tự nhiên. Hệ nội thất gỗ được thiết kế và đặt làm riêng mang lại cảm giác ấm áp, cân bằng lại sự thô ráp của vật liệu xây dựng, đồng thời củng cố tính “ở” cho một không gian mang nhiều chức năng bán công cộng.
Sự tiết chế trong bảng vật liệu, chi tiết và màu sắc giúp người sử dụng tập trung cảm nhận các yếu tố tự nhiên như ánh sáng, gió và nhịp sinh hoạt hàng ngày – những giá trị ngày càng trở nên “xa xỉ” trong các mô hình nhà ống đô thị điển hình. Thay vì tìm kiếm sự hoàn thiện bóng bẩy, công trình ưu tiên trải nghiệm không gian và mối quan hệ giữa con người với môi trường xung quanh.
Với quy mô khiêm tốn nhưng tư duy thiết kế rõ ràng, Lá-Sách House tập trung giải quyết những vấn đề cốt lõi của nhà ở đô thị nhiệt đới: mật độ xây dựng cao, điều kiện khí hậu khắc nghiệt, nhu cầu linh hoạt trong sử dụng và mối quan hệ giữa không gian riêng tư với cộng đồng. Chính cách tiếp cận này đã giúp công trình được ghi nhận tại AR House Awards 2025 như một mô hình nhà ở có khả năng thích ứng, học hỏi và nhân rộng trong các bối cảnh đô thị nhiệt đới tương tự.
